Geschiedenis Bornsche Maten
De Bornsche Maten is een moderne woonwijk, maar heeft een hele rijke historische achtergrond. Hoewel de bouw van de wijk pas in 2006 van start ging, heeft het gebied al duizenden jaren bewoning gekend.
Prehistorische en Romeinse bewoning
Archeologisch onderzoek bij de aanleg van de wijk bracht sporen aan het licht van een Germaanse nederzetting. Deze dateren uit de ijzertijd, namelijk zo’n 400 v.Chr. tot 70 n.Chr. Op een terrein van ongeveer 7 hectare werden er restanten gevonden van 8 boerderijen, graanopslagen en waterkuilen. De bewoners waren zelfvoorzienende boeren die o.a. spelt, emmertarwe en vlas verbouwden. Deze vondsten laten zien dat het gebied al eeuwenlang een aantrekkelijke woonplek was.
Ontwikkeling van de wijk
De ontwikkeling van de Bornsche Maten past binnen de bredere groei van Borne sinds de jaren 50. In die periode groeide de bevolking van 12.000 naar 21.000 bewoners in 2010. Met de bouw van de Bornsche Maten wordt er gemikt op een verdere groei naar zo’n 28.000 inwoners. Deze uitbreidingen zijn mede mogelijk gemaakt door het bouwen over de rondweg, wat in het begin op weerstasnd stuitte, maar uiteindelijk als noodzakelijk werd gezien voor de ontwikkeling van de gemeente.
De Bornsche Maten is ontwikkeld als antwoord op de groeiende behoefte aan woonruimte in Borne. Vanaf 2006 werd begonnen met de bouw van de wijkdelen Nieuw Borne en Oost Esch. In de jaren daarna volgend Tuinstad, Singelwonen, De Veste, De Maten en Eschwonen. Anno 2025 telt de wijk ongeveer 4800 inwoners.
Het Spanjaardgemaal
Het Spanjaardgemaal in Borne is een historisch watergemaal uit 1916 dat destijds water uit de Deurningerbeek pompte voor gebruik in de textielfabrieken van Spanjaard, waar het onder meer werd gebruikt bij het wassen en bleken van linnen. Het gebouw, in de volksmond bekend als ‘Het Watermachientje’, is een gemeentelijk monument en belangrijk industrieel erfgoed dat herinnert aan de rijke textielgeschiedenis van Borne. Tot 1967 verdienden veel Bornenaren hun brood in deze textielindustrie, en het gemaal is het enige fysieke werktuiggebouw dat hiervan nog over is.
De Stichting Vrienden van het Spanjaardgemaal, opgericht in 2016 door oud-textielmedewerker Peter Welles, zet zich in voor het behoud, herstel en een nieuwe invulling van het gemaal. Het doel is om het gebouw te restaureren en mogelijk weer functioneel te maken, en het als educatief en recreatief rustpunt te gebruiken voor inwoners en bezoekers. Er zijn al renovaties uitgevoerd en er wordt samengewerkt met vrijwilligers en sponsoren om het monument en de omgeving te onderhouden en toegankelijk te houden.